bclose

بخشی از دور ریز مواد غذایی هنگام پخت و پز صورت می گیرد.

بخشی از دور ریز مواد غذایی هنگام پخت و پز صورت می گیرد.

بخشی از دور ریز مواد غذایی هنگام پخت و پز صورت می‌گیرد. مثلا در مورد برنج که در همه سفره‌های ایرانی حضور دارد، برآورد دورریز می‌تواند عمق فاجعه را نشان دهد. فرض کنید هر ایرانی روزی فقط و فقط یک دانه برنج دور بریزد، با فرض اینکه هر ۱۰ دانه برنج یک گرم باشد و هر ۱۰ هزار دانه یک کیلو، حدود ۸ تن برنج در روز و ۲۹۲۰ تن برنج در سال دور ریخته می‌شود.

برای اینکه برآورد دقیق تری از هزینه‌هایی که فقط ضایعات و دورریز برنج به ما تحمیل می‌کند داشته باشیم، جالب است بدانیم که اگر روزانه ۲۰ میلیون وعده برنج در کشور تهیه شود و از هر بشقاب آن فقط یک گرم در مرحله طبخ و ۵ گرم در بشقاب دور ریخته شود، روزانه ۱۲۰ تن و سالانه ۴۳۸۰۰ تن برنج از بین می‌رود که معادل نیمی از حجم واردات برنج کشور است. ‏

ته مانده غذا‌ها در منازل و بدتر از آن در رستوران‌ها و مجالس فاجعه بار است. زمانی که بانوان ایرانی برنج را «آبکشی» می‌کنند، مقدار زیادی برنج از میان می‌رود و اسفبارتر آنکه در میهمانی‌ها و مجالس، مقدار زیادی غذا باقی می‌ماند.‏

فرهنگ چشم و همچشمی‌ در برگزاری مجالس باعث تهیه چندبرابری مواد مورد نیاز می‌شود. نوع رفتار ما ایرانی‌ها در مراسم در مواجهه با پذیرایی سلف سرویس، خود گویای بخشی از ماجرا است.‏

۶۸۰ میلیارد دلار خسارت جهانی‏

زینب یوسف‌زاده، فعال و پژوهشگر محیط زیست در این مورد به آمار فائو (سازمان غذا و کشاورزی سازمان ملل) اشاره می‌کند و می‌گوید: هر سال حدود یک سوم ـ معادل ۱٫۳ میلیارد تن ـ از غذایی که برای مصرف بشر تولید می‌شود، به زباله تبدیل به می‌شود. ارزش سالانه مواد غذایی دور ریز شده در کشورهای توسعه یافته ۶۸۰ میلیارد دلار و در کشورهای در حال توسعه ۳۱۰ میلیارد دلار است.‏

یوسف زاده این میزان اتلاف را در کشوری نظیر کانادا سالانه ۳۹۶ کیلوگرم به ازای هر نفر عنوان می‌کند و می‌افزاید: هر شهروند کانادا حدود ۴۰۰ کیلو دورریز مواد غذایی دارد که در مجموع بیش از ۳۰ میلیارد دلار در سال ضرر ایجاد می‌کند. البته باید به این رقم هزینه‌های انرژی، آب، خاک، نیروی انسانی، حمل و نقل، سرمایه گذاری و تجهیزات مربوطه را نیز اضافه کنیم که حدود سه برابر می‌شود. یعنی در کانادا سالانه حدو ۹۰ میلیارد دلار هزینه دور ریز مواد غذایی می‌شود.‏

ریختن و گرم کردن غذا در ظروف یکبار مصرف خطرناک است

غذا در کدام مراحل هدر می‌رود؟

چرخه عمر مواد غذایی به ۵ مرحله تولید، فرآوری، توزیع، خرده فروشی و مصرف قابل تفکیک است. در کشورهای در حال توسعه شبیه کشور ما، ضعف زیرساخت‌های مربوط به نگهداری تولیدات کشاورزی، نظیر سردخانه، باعث می‌شود که بخش عمده هدررفت مواد غذایی در مراحل تولید، فرآوری و توزیع رخ دهد. ‏

یوسف‌زاده با اشاره به این موضوع ادامه می‌دهد: در کشورهای توسعه یافته بخش قابل توجهی از مواد غذایی سالم که وارد بازار میشوند در مراحل خرده فروشی و مصرف، تبدیل به ضایعات میشوند. سرانه هدر رفت مواد غذایی در کشورهای توسعه یافته ۱۲ برابر کشورهای در حال توسعه است.‏

تولید بیش از نیاز برای رسیدن به الزامات قرارداد، عرضه بیش از نیاز در خرده فروشیها، دورریز محصولات به خاطر مشکلات ظاهری نظیر شکل، بازار پسندی یا نقص در بسته بندی، انعطاف پذیر نبودن حجم کالا در بسته بندی‌ها از عوامل مهم هدر رفت مواد غذایی است.‏

این پژوهشگر محیط زیست با اشاره به نوع طبخ و سرو غذا در رستوران‌ها می‌افزاید: عامل دیگر هدر رفت عمده غذا در رستوران‌ها و کافی شاپ‌ها، عدم برنامه ریزی صحیح و خرید بیش از اندازه مواد اولیه از یک سو و دیدگاه منفی مشتریان برای بردن باقی مانده غذا از سوی دیگر است. از طرف دیگر، بسیاری از مواد غذایی نیز پس از خرید توسط مصرف کنندگان هدر میروند. از دلایل این امر می‌توان به ذخیره‌سازی مازاد بر نیاز، روش‌های غلط نگهداری، عدم داشتن برنامه ریزی صحیح برای خرید و برچسب‌های گیج کننده برای بهترین تاریخ مصرف، اشاره کرد.

هدر رفت غذا با محیط زیست ما چه می‌کند؟

برای بسیاری از شهروندان کشورهای در حال توسعه، موضوع هدر رفت منابع غذایی و حتی انرژی، امری فردی تلقی می‌شود. به عنوان مثال، همین حالا و در دوره‌ای که بحران آب در کشور بالا گرفته، برای بسیاری از ما پیش آمده که حتی وقتی به دوستان خود در مورد مثلا شستشوی اتومبیل یا دقت در شستشوی مواد غذایی تذکر داده‌ایم با این جواب مواجه شده‌ایم: «پولش را می‌دهم…»!‏

زینب یوسف‌زاده در توضیح خسارت‌های دورریز مواد غذایی به محیط زیست می‌گوید: تولید مواد غذایی در مراحل مختلف خود با تولید سه گاز گلخانه‌ای متان، دی اکسید کربن و اکسید نیتروژن بر تسریع گرمایش زمین اثر دارد. این گازهای گلخانه‌ای میتواند دی اکسید کربن حاصل از تغییر کاربری جنگل‌ها به زمین‌های زراعی، گازهای تولید شده در فرآیند پرورش احشام، گازهای حاصل از سوخت مصرفی دستگاهها و ماشین آلات کشاورزی و گاز متان حاصل از تجزیه مواد غذایی در محل‌های دفن زباله را شامل شود. ۸ درصد از دی اکسید کربن موجود در جو زمین مربوط به غذایی میشود که بشر بلااستفاده دور میریزد.

وی می‌افزاید: نکته دیگری که در این مورد وجود دارد، آب شیرین است. آب شیرین ماده ارزشمندی است که در مراحل مختلف تولید مواد غذایی مصرف می‌شود. در مناطق خشک و کم باران این آب از ذخیره آب‌های زیر زمینی برداشت میشود. میزان آب شیرین جاری و زیرزمینی که سالانه در دنیا با هدر رفتن مواد غذایی از بین میرود معادل ۲۵۰ کیلومتر مکعب است.

از بین رفتن مراتع و جنگل‌ها برای ایجاد زمین‌های کشاورزی، از دیگر مواردی است که این کارشناس محیط زیست به آن اشاره می‌کند. به گفته وی، جنگل‌های بسیاری در سراسر جهان برای تامین هر چه بیشتر غذای بشر تبدیل به مزرعه کشاورزی می‌شوند و به طور مستمر از تنوع جانوری و گیاهی جهان می‌کاهند. ‏

مورد دیگری که در مورد ضایعات مواد غذایی می‌توان به آن اشاره کرد، تبدیل آنها به کمپوست یا خاک کشاورزی است. در واقع در بهترین شرایط می‌توان ضایعات مواد غذایی را به کود برای استفاده در کشاورزی تبدیل کرد. اما آیا این اتفاق می‌افتد؟ یوسف‌زاده در این مورد می‌گوید: فقط درصد کمی‌از ضایعات مواد غذایی در سیستم‌های مدیریت زباله تفکیک و تبدیل به کمپوست – خاک کشاورزی- می‌شود، مابقی آنها که سرشار از مواد مغذی خاک نظیر فسفر، نیتروژن و پتاسیم هستند، همراه با ضایعات مواد غذایی در محل‌های دفن زباله هدر می‌روند و خاک حاصلخیز سیاره را فقیرتر میکنند. همچنین شیرابه مواد ارگانیک در محل‌های دفن زباله یکی از منابع جدی آلوده کننده آب‌های جاری است. ‏

منبع: روزنامه اطلاعات / یکشنبه ۲ مهر ۱۳۹۷

بدون دیدگاه

پاسخ دادن